حتما تیک آبی رو جلوی اسم آدمهای مختلف توی سوشال مدیا دیدید.
الان توی تقریبا همه پلتفرمهای اجتماعی همچین ساختاری رو داریم. همچین ویژگیای وجود داره که یه یک سری از آدمها جلوی اسمشون یک نشان تیک آبی رنگ به شکلهای مختلف قرار داره.
قبلا توی فیسبوک و توییتر و اینستاگرام بود الان حتی توی پیامرسانهای اجتماعی هم داریم اون رو میبینیم. تلگرام تیک آبی داره واتساپ تیک آبی داره. یوتوب و تیک تاک و اسنپچت و لیندکین و بلواسکای و دیسکورد و پینترست هم ویژگیای رو به شکلهای مختلف دارن.
اما همه اینا از توییتر شروع شد.
اون شبکه اجتماعی که میتونیم بگیم خالق تیک آبی بود، توییتره. توییتر توی سال ۲۰۰۹ برای اولین نشان تیک آبی یا Blue Checkmark رو معرفی کرد.
داستان از جایی شروع شد که یک سری از آدمها داشتن به اسم آدمهای معروف توی توییتر توییت میزدن و هر چیزی که دوست داشتن رو از زبون اونا میگفتن.
کاربرهای توییتر در اون زمان داشتن به نوعی فریب میخوردن. همیشه یک سری اکانت پارودی توی اینترنت وجود داشته. اکانتهای پارودی اکانتهایی هستن که خودشون رو جای آدمهای مختلف جا میزنن و نقش بازی میکنن. غالبا با زبان طنز سعی میکنن موضوعات را با زاویه دید یک آدمی که اصلا شاید ۱۰۰۰ سال پیش مرده باشه مرور کنن و توییت کنن و از زبونشون بنویسن.
اما این وسط یک سری از آدمها داشتن جعل هویت میکردن!
دقیقا با اسم و مشخصات یک آدم واقعی شروع میکردن به اظهار نظر و باعث ایجاد مشکل برای اون آدمی که اصلا توییتر نداشت میشدن. توی یکی از این سناریوها کار به شکایت و دادگاه هم رسید و این باعث شد توییتر با معرفی حسابهای تایید شده (Verified Accounts) از نشان تیک آبی در توییتر رونمایی کنه.
تاریخچه تیک آبی
توی اینترنت شما هویت مشخصی ندارید.
میتونید با هر اسم و مشخصاتی یک حساب بسازید و هر چیزی که دوست داشتید بنویسید و منتشر کنید. توی شبکههای اجتماعیای که تازه شروع به کار میکنن اگر یکم عجله کنید حتی میتونید به اسم آدمهای معروف یا برندهای شناخته شده، یوزرنیم یا همون نام کاربری با ارزشی رو هم ثبت کنید.
اگر زودتر از کریس رونالدو وارد توییتر میشدید و یوزرنیمشو برای خودتون برمیداشتید، کریس رونالدو واقعی نمیتونست اون یوزرنیم و آیدی رو برای خودش داشته باشه.
پس به صورت کلی دست آدمها برای ساختن حساب با اسم و مشخصات مختلف بازه.
توییتر از سال ۲۰۰۶ راه میوفته و با محوریت محتوای متنی در سوشال مدیایی که اصلا اون موقع به شکل الان وجود نداشته شروع به کار میکنه.
داستان توییتر رو من توی قسمت ۱۱۴ فوربو یه دور مرور کرده بودم که پیشنهاد میکنم حتما گوش بدید اگر گوش نکردید. اونجا درمورد اینکه چطوری توییتر شکل گرفت و چه ویژگیهایی بهش اضافه شد و چطوری جنبههای خبری به خودش گرفت بیشتر توضیح دادم.
سال ۲۰۰۹ یه هواپیما توی آمریکا روی آب مجبور میشه فرود اضطراری داشته باشه و اولین بار تصویر اون توی توییتر منتشر میشه و یه نفر سریع عکس میگیره و اونجا میذاره و اینطوری توجهها به سمت توییتر بیشتر میشه و به مرور آدمهای مختلف برای اطلاع رسانی کارهاشون وارد اون میشن و متوجه اهمیتی که توییتر میتونه در سرعت اطلاع رسانی داشته باشه میشن درواقع.
حالا کاری به این موضوعات ندارم.
جعل هویت در توییتر
نکتهای که به وجود میاد اینه که یه سری از کاربرهای عادی داشتن خودشون رو جای آدمهای معروف جا میزدن و مشخصا جعل هویت میکردن. یعنی هیچجای اکانتشون نمیگفتن که این یک حساب جعلیه یا فنپیجه یا پارودیه.
این موضوع همین الان هم رخ میده. خیلی از آدمها که یهو مطرح میشن براشون حسابهای مختلفی توی همه سوشال مدیاها ساخته میشه و شاید اون آدم اصلا خبر نداشته باشه.
توی سال ۲۰۰۹ که یک نقطه عطف برای توییتر بود از لحاظ رشد تعداد کاربرها و توجهی که بهش شده بود، چند مورد گزارش جعل هویت مطرح میشه.
یه سری از سلبریتیهایی که اصلا توییتر نداشتن میدیدن که به اسم اونا داره توی توییتر فعالیت میشه. خیلی از این اکانتها فن پیج طور بودن و فقط منتشر کننده عکس و خبرهای مربوط به سلبریتیها بودن ولی بعضیها هم شیطنتهایی رو انجام میدادن.
کانیه وست یکی از اون آدمهای معروفی بود که توی می ۲۰۰۹ به این قضیه اعتراض کرد و توی وبلاگش نوشت که من اصلا این توییتر لعنتی رو ندارم. حالا با ادبیات تند رپری خودش و همینطور حروف کپیتال.
کانیه وست شکایتی چیزی از توییتر نکرد حتی با خود توییتر هم وارد مکاتبه نشد که بخواد حساب رو از دسترس خارج کنه ولی یه آدم دیگه این کارها رو انجام داد.
داستان شکایت تونی لاروسا از توییتر
تونی لاروسا مربی معروف بیسبال که کلی سابقه قهرمانی توی لیگ MLB لیگ اصلی بیسبال آمریکا داشت متوجه شد که یک حساب توییتری داره با اسم و مشخصات اون فعالیت میکنه.
اون اکانت درمورد اینکه تونی لاروسا توی حالت مستی رانندگی میکرده توییت میکنه. درمورد مرگ دو تا از بازیکنهای تیمش شوخی میکنه و کلا داشت کاری میکرد که اعتبار لاروسا زیر سوال بره.
این مربی بیسبال تصمیم میگیره به صورت قانونی از توییتر بابت جعل هویت شکایت کنه. هدفش این بود که کاری کنه که این اتفاق دیگه هیچ وقت رخ نده.
این داستان هم مربوط به همون می ۲۰۰۹ میشه.
توییتر اون زمان که اوان ویلیامز مدیرعاملش بود متوجه میشه که باید یه فکری برای این مشکل بکنه.
تقریبا یک ماه بعد توی جون ۲۰۰۹ توییتر رسما از نسخه بتا تایید حسابهای رسمی رونمایی میکنه و با تیک آبی میاد حساب آدمهای معروف رو متمایز میکنه.
مکانیزمی برای مشخص کردن اینکه کدومها اکانتها واقعی هستن یا پروسهای برای اینکه آدمهای معروف خودشون اطلاعاتشون رو ثبت کنن وجود نداشت و عملا دستی داشتن این کار رو انجام میدادن.
یکی از راههایی خود توییتر معرفی کرده بود که باعث میشد اونا راحتتر بتونن واقعی بودن حساب رو تایید کنن و بهش تیک آبی بدن، این بود که توی سایت شخصی اون آدمهای معروف، لینک به پروفایل توییتر وجود داشته باشه.
توییتر در اون زمان شکایت تونی لاروسا رو هم بی اساس خطاب میکنه و میگه اصلا این طرح شکایت فقط هدر دادن وقت دادگاه و این داستاناست ولی خب توییتر اون حساب رو حذف میکنه و بعدا حساب جدیدی رو به خود لاروسا تحویل میده و اونم بعدا از شکایتش صرف نظر میکنه.
توییتر بابت جعل هویت اصلا وارد دادگاهی نمیشه و جریمهای رو هم پرداخت نمیکنه ولی خروجی این داستان میشه همین تیک آبی. حالا چرا آبی؟
دلیل اینکه تیکی که جلوی اسم آدمها در توییتر قرار میگرفت آبی بود رو نمیدونیم.
یعنی هیچ سند و دیتای رسمی از سمت توییتر وجود نداره که بگه چرا تیک رو آبی کردن ولی از اونجایی لوگو و هویت بصری توییتر در اون زمان آبی بود احتملا به همین خاطر رنگ تیک رو هم آبی کردن. درواقع تیک داخل یک نشان ستارهای طور قرار داشت و اون آبی بود.
ساز و کار دریافت تیک آبی
همونطور که گفتم به صورت دستی توییتر حساب آدمهای معروف رو وریفای میکرد و بهشون تیک میداد.
هدف اولیه حسابهای تایید شده با تیک آبی این بود که بگه این حساب واقعا متعلق به همون شخصیه که داره ادعا میشه. و قرار بود افراد مشهور و ورزشکارها و سیاستمدارها و برندهایی که احتمال جعل هویتشون وجود داشت تیک آبی بگیرن.
اما به مرور در طول سالهای پیش رو معنای تیک آبی تغییر کرد.
قبلا حسابهای تایید شده با تیک آبی نشوندهنده واقعی بودن اون حساب بودن ولی کمکم حس مهم بودن رو به کاربرها منتقل کردن.
تیک آبی اینطوری برداشت میشد که انگار اون حساب یا اون آدم و برند اعتبار داره. قدرت داره. این مورد رو توی فیسبوک و اینستاگرام به شکل جدیتری دیدیدم.
بعد از اینکه اینستاگرام توسط فیسبوک خریداری شد توی سال ۲۰۱۲، تقریبا همون مشکلاتی که برای توییتر در سال ۲۰۰۹ رخ داده بود داشت اینجا هم رخ میداد.
یعنی کلی حساب جدید با هویتهای نامعلوم برای افراد معروف داشت ساخته میشد.
فیس بوک از سال ۲۰۱۳ و اینستاگرام از سال ۲۰۱۴ تیک آبی رو برای آدمهای معروف و رسانهها و برندها و همینطور اینفلوئنسرها و افراد تاثیرگذار فعال کردن.
داستان اینستاگرام رو هم اگر دوست داشتید بدونید بیشتر درموردش، توی قسمت ۱۱۲ یه دور مرورش کردیم.
هم توی توییتر هم توی فیسبوک و هم اینستاگرام از اونجایی که پروسه مشخصی برای دریافت تیک آبی وجود نداشت، جدا از بحث شهرت و معروفیت، طبیعتا یک سری از افراد با ارتباطاتی با شرکتها داشتن میتونستن این تیک رو بگیرن.
اعتراضهای در همون سالها توی سوشال مدیا در این مورد هم انجام شد.
اینکه یک سری افرادی که انگار جایگاه اجتماعی بالاتری دارن یا پولدارترن دارن تیک آبی میگیرن بحثبرانگیز شد و حتی هشتگهایی مثل #BlocktheBlue هم توی سوشال مدیا ترند شد.
ثبت درخواست برای تیک آبی
از سال ۲۰۱۶ توییتر تلاشهایی برای اینکه بتونه تیک آبی رو به نوعی دموکراتیک کنه انجام داد.
یه حساب توییتری ساخته شد به اسم Twitter Verified Accounts که توش یه لینکی بود که میشد برای تیک آبی درخواست داد.
اول باید مشخص میکردی که چرا فکر میکنی باید حسابت تایید بشه و بعد چندتا فیلد داشت که میشد لینکهایی که دلیل تو رو تایید میکنن رو وارد کنی. مثلا لینک ویکیپدیاتو بذاری یا لینکی که سایتهای خبری دارن درموردت چیزی میگن.
مشخصا توی توییتر تعداد آدمهایی که تیک آبی گرفتن همینطور بیشتر از قبل شد و جدا از آدمهای معروفی که شناخته شده هستن، نویسندهها و خبرنگارها هم توجه خوبی بهشون شد.
ولی از اونجایی که حجم درخواستها زیاد بود توییتر بارها این پروسه رو متوقف کرد و بعد دوباره راهش مینداخت تا اینکه در نهایت امکان ثبت درخواست برای تیک آبی کلا از توییتر رفت و پروسه تایید حسابها به همون شکل قدیمش به صورت دستی و با ارتباطات یا شهرت خیلی زیاد باقی موند.
تا چندین سال اتفاق مهمی درباره تیک آبی رخ نداد.
با همون روال قبلی و تا حدودی هم مشخص و هم نامشخص، تیک آبی توی توییتر توی فیسبوک و اینستاگرام و بعدا در اسنپچت و یوتوب و جاهای مختلف وجود داشت.
تا اینکه یک روز تیک آبی که قرار بود نشون دهنده واقعی بودن یک حساب باشه به صورت کامل مهفومش تغییر کرد.
همونطوری که توییتر این امکان رو ایجاد کرده بود خالق تیک آبی بود – و معرفیش کرد- و بقیه شبکههای اجتماعی هم با همون فرمول ازش استفاده کردن،
خود توییتر معنای قبلی تیک آبی رو پاک کرد و تعریف جدیدی برای اون دوباره نه تنها در توییتر بلکه در بقیه شبکههای اجتماعی هم ایجاد کرد.
کی؟ چطوری؟ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲ زمانی که ایلان ماسک با قیمت ۴۴ میلیارد دلار توییتر رو خرید.
معنای تیک آبی چطوری تغییر کرد؟
ایلان ماسک اکتبر ۲۰۲۲ توییتر رو خرید و فقط در یک هفته بیزینس مدل توییتر رو کلا عوض کرد. در حالت عادی حدود ۹۰ درصد درآمد توییتر داشت از طریق تبلیغات بدست میومد و کاملا توییتر وابسته به تبلیغات بود.
مدل کسب و کاریشون درواقع B2B بود. کسب و کار به کسب و کار. اما ایلان ماسک این مدل رو تغییر داد به B2C یعنی کسب و کار به مصرف کننده یا Consumer. یا دقیقتر بخوام بگم این مدل رو اضافه کرد.
یه پرانتز باز کنم اینجا چندتا ارجاع بدم؛
درباره مدلهای کسب و کار، مدلهای B2B و B2C و C2C و چیزهای دیگه، توی قسمت ۱۶۱ اطلاعات کاملتری رو دادم که پیشنهاد میکنم گوش بدید.
برای خود ایلان ماسک هم تقریبا دو سال پیش یه پرونده کوچیک داشتیم که سه قسمت بود، قسمتهای ۱۳۸، ۱۴۰ و ۱۴۲ که درباره مسیر کاریشو و کسب و کارهایی که راه انداخته بود توضیح دادم که اگر دوست داشتید میتونید توی فید پادکست و همینطور یوتوب فوربو اونا رو ببینید و بشنوید.
اما برگردیم به توییتر.
ایلان ماسک میخواست وابستگی توییتر به تبلیغات رو کم کنه و مدل درآمدزایی جدیدی رو ایجاد کنه.
اون اومد سرویس اشتراکی توییتر بلو (Twitter Blue) رو راه انداخت و مشخص کرد که با ۸ دلار در ماه میشه تیک آبی توییتر رو خرید!
تیک آبی پولی بعد از ایلان ماسک
مدل کسب و کار توییتر B2C شد و مصرفکننده یا همون کاربر توییتر خودش میتونست محصول تیک آبی رو از توییتر بخره!
خیلی خیلی زود این سرویس اشتراک تیک آبی که راه افتاده بود توی توییتر باعث دردسر شد.
حالا هر کسی میتونست یک حساب بسازه، هشت دلار پول بده و جلوی اسمش تیک آبی که تا قبل از این نشون دهنده واقعی بودن حساب بود رو داشته باشه.
آدمها شروع کردن به ساختن حسابهای جعلی برای اشخاص و شرکتهای معروف و تیک آبی هم جلوی اسمشون قرار میگرفت.
یکی از این حسابهای جعلی تازه تاسیس با تیک آبی، حساب شرکت داروسازی ایلای لیلی اند کمپانی Eli Lilly and Company بود. یکی از بزرگترین تولیدکنندههای انسولین در جهان.
این حساب جعلی با آیدی EliLillyandCo و با تیک آبی نوشت:
“We are excited to announce insulin is free now.” ما خوشحالیم که اعلام کنیم از الان انسولین رایگانه!
این توییت توی آمریکا به سرعت پخش شد. یکی از بزرگترین تولیدکنندههای انسولین توی دورانی که کلی خبر درباره قیمت بالای انسولین و مشکلات سیستم پزشکی و بیمه و این داستانا وجود داره، اومده اعلام کرده که انسولین رایگان شده!
کلی آدم اون رو جدی گرفتن، درواقع میشه گفت میلیونها آدم. و رسانهها هم این خبر رو سریع کار کردن در حالی که اصلا آیدی یا همون هندل رسمی شرکت توی توییتر LillyPad بود یه چیز دیگه بود ولی تیک آبی با همون لوگو و با همون اسم کسب و کار همه رو گمراه کرد و باعث ضرر چند ده میلیاردی به این شرکت شد.
بعد از انتشار این توییت ارزش سهام Eli Lilly and Company تا ۵ درصد اومد پایین که برای شرکتی که در اون زمان حدود ۳۷۰ میلیارد دلار ارزش داشت، ضرر قابل توجهی بود.
چیزی نزدیک به ۱۵ تا ۱۷ میلیارد دلار ارزش از دست رفته فقط با یک توییت از طرف یک حساب جعلی!
اکانت رسمی شرکت یک توییت منتشر کرد و بابت کاری که نکرده بود عذرخواهی کرد که باعث گمراهی شده و یه بار دیگه آیدی دقیق صفحه شو تگ کرد.
ایلان ماسک به سرعت وقتی دید که فروش تیک آبی داره چه بلایی سر توییتر میاره به صورت موقف امکان خرید اشتراک توییتر بلو رو لغو کرد.
اما این لغو فقط یکماهه بود و نشون داد که برنامه ایلان ماسک برای تغییر مدل درآمدزایی توییتر خیلی جدیه و میخواد به همین شکل پیش بره. توی دسامبر ۲۰۲۲ توییتر بلو دوباره برگشت ولی این بار با رنگبندیهای مختلف!
تیک طلایی و خاکستری و آبی
اول از همه چیز برای خرید اکانت بلو تایید شماره تلفن رو اضافه کردن که مثلا یه لایه احراز هویت داشته باشن روی حسابها. و بعد اینکه جدا از تیک آبی، تیکهای خاکستری و طلایی هم رونمایی شد!
برنامه این شد که کسب و کارها تیک طلایی بگیرن! نهادهای دولتی و افراد دولتی تیک خاکستری و افراد عادی تیک آبی.
چند ماه بعد هم ایلان ماسک اعلام کرد که افرادی که قبلا تیک آبی برای اکانتشون فعال شده (Legacy Verified) تیک آبی شون غیر فعال میشه مگر اینکه اکانت توییتر بلو رو خریداری کنن که باعث کلی اعتراض و داستان هم شد و یکی از معروفتریناش استیون کینگ نویسنده بود که گفت این سرویس رو استفاده نمیکنه که بعدا ایلان ماسک شخصا خودش هزینه اشتراکش رو اون زمان پرداخت کرد تا تیکش حفظ بشه.
حالا کاری به این داستانهایی که پیش اورد نداریم ولی نکته مهم اینه که ماهیت تیک آبی بعد از ورود ایلان ماسک به توییتر کلا تغییر کرد.
تیک آبی تبدیل شد به یک چیزی که هر کسی میتونه با پول اون رو بخره و برای خودش فعال کنه.
اشتراک ایکس پرمیوم
بعد از اینکه توی جولای ۲۰۲۳ اسم توییتر به ایکس X تغییر کرد، سیستم توییتر بلو هم اسمش عوض شد. درواقع دقیقا یکسال بعد از اینکه توییتر بلو معرفی شده بود، ایلان ماسک توی اکتبر ۲۰۲۳ سرویس سطحبندی شده X Premium رو رونمایی کرد.
X Premium و X Premium Business
سرویس اشتراک ایکس سه تا سطح مختلف داره؛
بیسیک بدون تیک آبی که فقط امکان ادیت توییت میده یا میذاره طولانیتر بنویسی و تب هایلایت رو اضافه میکنه. با قیمت ماهانه ۳ دلار.
پرمیوم با قیمت ۸ دلار ماهانه که تیک آبی رو میده و یه سری امکانات بیشتر مثل آمار و نوشتن مقاله و همینطور امکان درآمدزایی از اکانت رو هم فعال میکنه.
و پرمیوم پلاس ۴۰ دلاری که توش علاوه بر ویژگیهای قبلی، تبلیغات توییتر رو هم کاملا برمیداره و حالا چیزهایی هم هست که چون لزوما ربطی به تیک آبی ندارن دیگه اینجا بازشون نمیکنم.
یه پرمیوم بیزینس هم داریم که اون تیک طلاییه که ایکس به کسب و کارها میده. لوگوشون رو هم مربعی میکنه که اونم چندتا سطح داره که توی دسترسی اصلیش پلن ۱۰۰۰ دلاری ماهانهش، بچ جلوی اسم کارمندهای کمپانی هم اضافه میکنه.
یعنی جدا از تیک آبی که کارمندای اون شرکت میتونن بگیرن، لوگو اون شرکت هم به شکل یک نشان جلوی اسمشون قرار میگیره.
این سرویسی که از ۲۰۲۳ معرفی شد تا الان هم داره فعاله و داره کار میکنه و تیک آبی رو در کنار یک سری امکانات دیگه داره میفروشه که راستش خودمم برای اکانت شخصیم خریدم پلن پرمیوم رو و منم الان تیک آبی دارم!
تیک آبی اینستاگرام و فیسبوک
در همین راستا با پیروی از الگویی که ایلان ماسک معرفی کرد، شرکت متا که شرکت مادر فیسبوک و اینستاگرام و واتساپ هست، اونم این سرویس اشتراکی وارد برنامه خودش کرد.
الان تیک آبی فیسبوک و اینستاگرام هم پولی شده تحت اشتراک Meta Verified. که اون رو هم میتونید از ۱۵ دلار ماهانه فعال کنید و تیک آبی بگیرید.
الان ۱۷ سال از زمان معرفی تیک آبی میگذره و دیگه این تیک توی سوشالمدیاهای اصلی مثل فیسبوک، توییتر و اینستاگرام اون معنایی که قبلا داشت رو نداره.
تبدیل به یک سیستم اشتراکی پولی شده که دیگه یک معنای واحد نداره و هر کسی میتونه هر برداشتی نسبت به دارنده اون تیک آبی داشته باشه. شما چطوری درموردش فکر میکنید؟
منابع
X – https://help.x.com/en/using-x/x-premium
Semafor – https://www.semafor.com/article/11/11/2022/eli-lilly-stock-price-tumbles-after-fake-tweet
Wikipedia – https://en.wikipedia.org/wiki/Blue_check
Twitter Blog – https://blog.x.com/en_us/a/2009/not-playing-ball